آثار و بقایای باقی مانده در این شهر مربوط به قرن دوم اسلامی می باشد و معماری آن به شیوه دوره ساسانی است و قدیمی ترین آثار این شهر به اواخر دوره ساسانی بازمی گردد.
این ارگ دارای بیست و نه برج و وسعت تقریبی 51 هزار متر مربع است که به آن "نارین قلعه" هم گفته می شود.
آبشار توی
آبشار توی در چهل کیلومتری غرب اسفراین و در نزدیکی روستای توی واقع شده است. رودخانهای که از کوههای سالوک در شمال این روستا، سرچشمه میگیرد، به علت اختلاف در جنس زمین چندین آبشار زیبا را به وجود آورده است که از جاذبههای طبیعی این منطقه هستند. در فاصله پنج کیلومتری شمال روستا، سه آبشار زیبا به فاصله دویست تا سیصد متر واقع شدهاند.
در حاشیه این رود میتوان اشکال مختلفی مثل دیگ و دودکش جن، ستونهای قارچی شکل و اشکال مختلفی از سنگهای آهکی را مشاهده کرد که از جاذبههای دیدنی منطقه هستند. در سراسر این دره واریزههای زیادی به چشم میخورند که حاصل تخریب فیزیکی سنگهای آهکی در اثر نوسانات زیاد دما هستند. به دلیل باریک بودن دره، امکان رفتن با خودرو تا محل آبشار وجود ندارد و مقداری از مسیر را میبایست پیاده طی کرد.
آبشار جم
آبشار جم در دامنه قله سالوک در ارتفاع ۲۴۰۰ متری از سطح دریا قرار گرفته و در فصل زمستان یخ میزند. یخ زدن آبشار در فصول سرد مناظر بدیعی را به وجود میآورد که مورد استفاده یخنوردی کوهنوردان نیز قرار میگیرد. آبشار جم یا سالوک در پارک ملی سالوک قرار گرفته و یکی از مناطق تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست است.
آبشار ایزی
آبشار ایزی در پنج کیلومتری روستای ایزی در دامنههای غربی کوههای شاهجهان و در پانزده کیلومتری جنوب شرق اسفراین قرار دارد. در این منطقه علاوه بر فراوانی چشمهها که از توزیع نسبتاً خوبی برخوردارند، تعدادی دره دارای جریان دایم با دبیهای متفاوت وجود دارد. این وضعیت علاوه بر این که تنوع گونههای زیستی گیاهی و جانوری منطقه را مخصوصاً از نظر پرندگان و حشرات گسترس میدهد، چشماندازهای زیبایی را ایجاد کرده که بر جذابیت منطقه افزوده است. احداث سد بر رودخانه سرچشمه که از مرز شمالی منطقه میگذرد زیستگاه مناسبی را برای تعدادی از گونههای آبزی فراهم کرده است.
رودخانه ایزی سر منشأ آبشار است. این رودخانه از لوشی بینی در جهت جنوب شروع شده و پس از عبور از آبشار ایزی مقداری از اراضی کشاورزی ایزی را آبیاری میکند. این روستا از جاده اصلی هفت کیلومتر فاصله داشته و آبشار آن سه کیلومتر بالاتر از روستای قاسمآباد و از فراز صخرهای سی متری در جریان است. مسیر روستا تا کنار آبشار نیز با موتور سیکلت قابل دسترسی است و با اتومبیل تا سیصد متری آن میتوان نزدیک شد. اطراف این آبشار دو پلهای سرسبز و زیبا بوده و از آب آن جهت آبیاری مزارع روستا استفاده میشود. در کنار این آبشار میتوان سرخس داروی پرسیاوشان را یافت.
آبشار دره جاج
آبشار دره جاج در ۶ کیلومتری شمال شرقی روستای سست از توابع اسفراین قرار گرفته است. فاصله این روستا از شهر اسفراین ۶.۵ کیلومتر است. روستای سست از جمله بزرگترین روستاهای شهرستان اسفراین است. آبشار از ۲ پله تشکیل شده و ارتفاع آن در حدود ۴۰ متر است. این آبشار که از مکان های دیدنی اسفراین محسوب میشود، از چشمهای در بالادست سرچشمه گرفته و پس از تشکیل آبشار وارد دره جاج میگردد.
آبشار دره زاری
آبشار دره زاری در منطقه حفاظت شده سالوک و در درهای در این منطقه به نام دره زاری واقع شده است. این آبشار از جاهای دیدنی اسفراین به حساب میآید و ارتفاع آن حدود ۳۰ متر و آبشاری فصلی است. دسترسی به این آبشار از طرقی جاده ارتباطی اسفراین به جاجرم، روستای چهارماران میسر است. آبشار در فاصله ۶ کیلومتری شمال روستا واقع شده است. سالوک در شمال غربی اسفراین قرار دارد و در این منطقه دره های زاری، جوزی و چهار برج جنگل های پراکنده مشهود است. این منطقه زیستگاه پرندگان و حیوانات بسیاری همچون آهو، قوچ، میش است و جاذبههای گیاهی مانند گلابی و آلوچه وحشی، زرشک، قره میغ، ریخوک، زالزالک، نسترن وحشی، افرا کرکو، گز انجیر و گردو است. دره توی سالوک با طول حدود ۱۵ کیلومتر دارای ۱۵ چشمه دایمی به صورت نهر است.
برای رسیدن به روستای روئین میتوانید با هواپیما به شهر بجنورد رفته از آنجا با تاکسی به روستای روئین بروید. اگر میخواهید با خودروی شخصی به روستای روئین برسید و ساکن تهران هستید از 2 مسیر میتوانید خود را به این روستا برسانید. مسیر اول جادهی تهران به بجنورد است، از این جاده خود را به بجنورد، بعد اسفراین و سپس به روستای روئین که در فاصلهی 53 کیلومتری از بجنورد قرار دارد برسانید. مسیر دوم از طریق جادهی تهران به سبزوار است، در این مسیر از تهران به سبزوار و از آنجا به اسفراین رفته سپس به سمت روستای روئین بروید. اگر میخواهید از سمت شهر مشهد به روستای روئین بروید باید از طریق جادهی مشهد بجنورد به این شهر رفته سپس به اسفراین و از آنجا به روستای روئین بروید.
آدرس: استان خراسان شمالی، 25 کیلومتری شمال اسفراین، روستای پلکانی روئین
گود چشمه زینلخان استادیومی طبیعی در اسفراین
کشتی باچوخه خراسان شمالی یکی از محبوبترین و اصیلترین ورزشهای سنتی این منطقه است و به دلیل اهمیت فرهنگی و تاریخی، با شماره ۳۰ در فهرست آثار ملی میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده است که علاوه بر بعد ورزشی، جایگاهی ویژه در فرهنگ، تاریخ و هویت خراسان شمالی دارد.
گود زینل خان یک استادیوم طبیعی برای کشتی باچوخه در اسفراین است که سالانه صدها کشتی گیر از سراسر کشور و هزاران تماشاگر در ۱۴ فروردین در ورزشگاه زینل خان حضور مییابند.
منطقه نمونه گردشگری میلانلو
منطقه گردشگری میلانلو به عنوان یکی از مناطق ییلاقی این شهر به حساب میآید که در 9 کیلومتری شرق اسفراین قرار گرفته است. این منطقه گردشگری به عنوان یکی از جاهای دیدنی اسفراین از روستاهای مختلفی مانند اردغان، سرچشمه، سارکانلو، پرکانلو، قراقی و غیره تشکیل شده است. باغهای به همپیوسته در این منطقه یک دالان سبز و چشمنوازی را به وجود آورده است.
چشمههای متعدد در این منطقه گردشگری باعث شده است تا زمینهای زراعی و باغهای این منطقه سیراب شوند. این منطقه سرسبز با باغها، درههای سرسبز، کوهها، چشمهسارها، کوهها و غیره به یکی از مناطق گردشگری اسفراین تبدیل شده است. بافت متفاوت معماری این منطقه از جمله مواردی است که این منطقه را به یک مکان گردشگری نمونه در اسفراین تبدیل کرده است.
مقبره شیخ آذری
در جنوب شهر دیدنی اسفراین و در نزدیکی شهر تاریخی بلقیس، مقبره یکی از شاعران و عارفان قرن 9 هجری یعنی شیخ آذری قرار گرفته است. این شاعر قرن 9 هجری در اسفراین متولد شده است. او شعرهای بسیار زیادی در وصف شاهرخ تیموری سروده است. بعد از مدتی او به عرفان روی آورد و کتابها و دستنوشتههایی را نیز از خود به یادگار گذاشت.
مقبره شیخ آذری به عنوان یکی از جاهای دیدنی اسفراین به شمار میرود که با معماری متفاوت خود قطعا شما را شگفتزده خواهد کرد. آرامگاه شیخ آذری در بخش شمالی این بنا قرار گرفته است.
پارک ملی سولیک
شاید با شنیدن خبر وجود ۵۰ پلنگ ایرانی در «پارک ملی و منطقه حفاظت شده سالوک»، سرشوق بیایید و بخواهید بدانید، این منطقهی منحصر به فرد و بکر در کجای ایران قرار دارد؟ در شمال غربی اسفراین یک پارک ملی به نام سولیک قرار دارد. این منطقه در سال 1357 به دلیل تنوع گونههای جانوری و گیاهی جزو مناطق حفاظت شده ایران به ثبت رسید. سپس در سال 1381 ارزش اکولوژیکی این منطقه باعث شد تا به پارک ملی ارتقا پیدا کند.
پارک ملی سولیک، زیستگاه اصلی برخی پرندگان و حیوانات مانند آهو، قوچ، میش و غیره است. همچنین برخی درختان جنگلی مانند گلابی، زرشک، ریخوک، نسترن، آلوچه وحشی، افرا کرکو، گز انجیر، گردو و غیره نیز در این منطقه به وفور یافت میشوند.
یکی از جاذبههای دیدنی این منطقه بنایی تاریخی به نام قلعه صعلوک است که در ارتفاعات جنوبی این منطقه قرار گرفته است. قدمت این قلعه تاریخی به قرن 6 و 7 هجری برمیگردد. البته توجه به این نکته ضروری است که بازدید از این قلعه تاریخی به عنوان یکی از جاهای دیدنی اسفراین برای افراد عادی تقریبا غیرممکن است. به این دلیل که مسیر رسیدن به این قلعه بسیار سخت و دشوار است.
آرامگاه شیخ ادکانی
آرامگاه شیخ ادکانی عارف قرن 7 هجری در روستای ادکان شهرستان اسفراین قرار گرفته است. معماری کلی این بنا به صورت یک گنبد چهار ضلعی است که از چهار ورودی تشکیل شده است. اما در حال حاضر دو ورودی آن در قسمتهای غربی و جنوب این آرامگاه بسته است. آرامگاه شیخ رضی الدین علی لالا ادکانی معروف به شیخ ادکانی به عنوان یکی از جاهای دیدنی اسفراین به ثبت در آثار ملی ایران رسیده است.
سخن نهایی
اسفراین به عنوان اولین کانون استقرار آریاییها، از جاذبههای تاریخی و طبیعی بسیار زیادی برخوردار است. اگر به دنبال یک شهر تاریخی و زیبا برای تعطیلات خود میگردید، سفر به اسفراین به عنوان یکی از شهرهای خراسان شمالی را به شما پیشنهاد میدهیم. این شهر با جاذبههای دیدنی خود، یک سفر خاطرهانگیز را برای شما به ارمغان میآورد.